Stralen zonder stofwolk: zo werken bedrijven tegenwoordig schoon en veilig

Wie aan zandstralen denkt, ziet vaak een man in een witte stofwolk naast een roestige constructie. Dat beeld klopt al lang niet meer. Stralen is in de metaal- en onderhoudssector een strak geregeld proces geworden, waarbij stof zoveel mogelijk binnen blijft en het straalmiddel zelf geen gevaarlijk kwarts meer bevat. Hoe dat in de praktijk werkt, hangt af van één vraag: komt het werk naar de werkplaats, of gaat de werkplaats naar het werk?

Waarom is stof bij stralen zo’n probleem?

Vroeger werd er met zand gestraald. Daarbij kwam fijn kwartsstof vrij, dat diep in de longen terechtkomt en ernstige longziekten kan veroorzaken. Daarom is stralen met kwartszand al tientallen jaren verboden. “Silica is gewoon schadelijk voor je longen en mag niet meer gebruikt worden,” zegt Marco Pol, accountmanager bij Holland Mineraal voor Noord- en Oost-Nederland. Moderne straalmiddelen zoals korund, garnet en silicaatmiddelen bevatten geen vrij kwarts. Maar ook dan geldt: stof hoort niet in de lucht van de werkplaats of de buurt.

Van brug tot onderzeeboot

Hoe divers dat werk is, merkt Marco Pol dagelijks. “De ene keer zijn we betrokken bij het stralen van een brug, de andere keer bij het stralen van een onderzeeboot. Dan moet je allerlei plannen bedenken, omdat het binnen moet gebeuren en er geen stof mag vrijkomen.” Bij zulke projecten wordt vooraf uitgezocht hoe het werk wordt afgeschermd, hoe het straalmiddel wordt opgevangen en hoe de lucht wordt gezuiverd.

Wat doe je als het werk niet naar binnen kan?

Voor bruggen, stalen gevels, trappen en andere vaste constructies wordt gestraald met een mobiele straalketel. Dat is een drukvat met straalmiddel dat via een slang en straalpijp op een compressor wordt aangesloten. Op locatie draait het om drie dingen:

• Afscherming. Het werkgebied wordt ingepakt, zodat straalmiddel en verfresten niet in de omgeving terechtkomen. Bij oude verflagen die lood kunnen bevatten is dat extra belangrijk.

• Opvang en afvoer. Buiten vang je het middel niet schoon op. Het wordt daarom één keer gebruikt en daarna afgevoerd.

• Snelheid na het stralen. Kaal gestraald staal begint bij vochtig weer binnen enkele uren te roesten. De grondlaag moet dezelfde dag worden aangebracht.

En als het werk wel naar de werkplaats kan?

Dan is een straalcabine de schoonste oplossing. De straler staat met het werkstuk in een afgesloten ruimte. Het straalmiddel valt door een roostervloer, wordt gereinigd en gaat terug in het systeem. Daardoor kan een middel als korund ongeveer vijftien keer mee, en blijft het stof binnen de cabine.

Het hart van zo’n cabine is de afzuiging. Die houdt de lucht schoon en het zicht helder, en haalt tegelijk stof en gebroken korrels uit het straalmiddel. De capaciteit wordt berekend op de inhoud van de cabine: een grote cabine waar je in kunt lopen, kan tot 80.000 kubieke meter lucht per uur nodig hebben. Wie daarop bezuinigt, werkt langzamer en verbruikt meer straalmiddel.

Wanneer is een eigen installatie niet de juiste keuze?

Voor een bedrijf dat maar af en toe iets laat stralen, is een eigen cabine of ketel een te grote investering. Dan is het werk uitbesteden aan een gespecialiseerd straalbedrijf of tijdelijk huren de betere route. Ook voor een particulier met één tuinhek of een oude aanhanger is stralen met eigen apparatuur meestal overdreven.

Advies uit de regio

Holland Mineraal in Deventer levert straalmiddelen, straalketels, straalcabines en afzuiginstallaties aan meer dan 1.000 bedrijven, en adviseert per project welke opstelling past. In de eigen testruimte worden proefstukken gestraald, inclusief ruwheidsmeting en zeefanalyse, zodat een bedrijf vooraf weet welk resultaat het haalt. “Je kijkt altijd op locatie wat het beste voor de klant uitkomt,” zegt Marco Pol. Bedrijven kunnen contact opnemen via hollandmineraal.nl of info@hollandmineraal.nl.